2132005(e)ko urria

Erreportajeak

Artoaren arotik atzera begira

Roa Zubia, Guillermo - Elhuyar Zientzia

Konkistatzaileak eta haien ondorengoak Ameriketatik itzuli zirenean, patata, tomatea, artoa, babarruna, piperra, tabakoa eta beste hainbat produktu ekarri zituzten. Hemen …

Koilarakadatxo bat gatz iododun

Belaustegi Irazabal, Ainara - Elhuyar Zientziaren Komunikazioa

Iodo-gabeziak gaitz ugari eragiten ditu munduan barrena. Eginahalak egin ditu gizakiak nolabaiteko konponbide bila, eta, azkenean, badirudi bide egokia hartu …

X kromosoma argitara

Galarraga Aiestaran, Ana - Elhuyar Zientzia

Aurtengo udaberrian, X kromosomaren sekuentzia osoa argitaratu dute Nature aldizkarian. Agidanez, lorpen handia da; izan ere, sexu-kromosometako bat da X …

Y kromosoma, gizona izateko giltza

Roa Zubia, Guillermo - Elhuyar Zientzia

Mutil jaio edo neska jaio, pertsona baten bizitza erabat desberdina izango da. Argi dago zein diren bien arteko alde fisiologiko …

Itsas zaldiak: aita ‘haurdun’

Kortabitarte Egiguren, Irati - Elhuyar Zientzia

Itsas zaldia arrain berezia da. Animalia-espezie gehienetan ez bezala, emeak arrari pasatzen dizkio arrautzak, hark ernaldu eta barruan eraman ditzan. …

Pozoiak eztia eta eztena

Rementeria Argote, Nagore - Elhuyar Zientziaren Komunikazioa

Esperientziak eta halabeharrak irakatsi zion gizakiari pozoia duten gauzak identifikatzen: sugegorria, hagina, heriotzorria, kuleto faltsua... Baina, pozoiak ezagutzeaz bat, horiek …

Hegaztien gripea, pandemiaren arriskua

Orive Arroyo, Gorka - Farmazian doktorea. Biofarmazia, Farmakozinetika eta Farmazia-teknologiako irakasle kolaboratzailea

Zientzialari askok diote ez dutela gizartea larritu nahi, baina onartzen dute pandemia bat jasateko arriskuan gaudela.

Haizearen radarra

Imaz Amiano, Eneko - Elhuyar Zientziaren Komunikazioa

Radar hitza entzutean, errepidean edo aireportuetan trafikoa zaintzeko erabiltzen diren tresnak datozkigu burura, baina radarrak hainbat motatakoak izan daitezke, eta …

Bizkaiko sare hidrometeorologikoa

Kortabitarte Egiguren, Irati - Elhuyar Zientzia

Urik gabe ezinezkoa da bizitzea. Ondasun oso baliotsua da, eta ezinbestekoa gizakiaren jarduera guztietarako. Baina kalte konponezinak ere egin ditzake …

Katalizatzaileak garbitzaile

Andonegi Beristain, Garazi - Elhuyar Zientziaren Komunikazioa

Maiz irakurri dugu konposatu organiko lurrunkorrek atmosferari eta gizakiari kalte egiten diotela. Hain zuzen ere, konposatu kaltegarri horiek atmosferara isuri …

Neptunoren ilargi guztietan handiena, Triton

Kortabitarte Egiguren, Irati - Elhuyar Zientzia

Neptuno planetaren satelite handiena da Triton, 2.700 km-ko diametroa du gutxi gorabehera. William Lassell astronomo ingelesak aurkitu zuen 1846ko urriaren …

Osasuntsu jaten duzu? Egin kasu zure gorputzaren seinaleei

Agirre, Jabier - Medikua eta OEEko kidea

Azaleko granoak, larruazal lehorra, ile ahul eta hauskorra, begi-zulo sakonak, aho-hats txarra... oso sintoma arruntak eta ohikoak dira. Geure gorputzean …

Elkarrizketak

Itziar Laka: "Elebitasuna biologikoki interesgarria da, gizakion ezaugarria baita"

Agirre Ruiz de Arkaute, Aitziber - Elhuyar Zientzia

Itziar Lakak burmuinaren eta hizkuntzaren arteko harremana ikertzen du. Doktore-tesia nazioarteko ikerketa-zentrorik garrantzitsuenetako batean egin zuen, Massachusetts-eko Teknologia Institutuan, eta …

Albisteak

DNA nanohariak egiteko

Elhuyar Zientzia -

DNA erabilita, silizioan oinarritutako mikroelektronikaren ordezkoa topatzea da nazioarteko partzuergo baten helburua.

Fetuaren larruazaleko zelulak, erredurak sendatzeko

Elhuyar Zientzia -

Suitzako ikertzaile batzuek metodo berri bat probatu dute erredura larriak sendatzeko, eta emaitzak benetan onak izan dira.

Uraren lagun, uraren etsai

Elhuyar Zientzia -

Argazkian, belaki bat ikusten da, bi egoera ezberdinetan. Material horren portaera tenperaturaren arabera aldatzen da.

Txinpantzearen genoma: ikerketarako eta gogoetarako bidea

Elhuyar Zientzia -

Sekuentziatu dute txinpantzearen genoma. Eta dagoeneko hasiak dira ikertzaileak giza genomak izan duen eboluzioa txinpantzearenak izan duenarekin alderatzen.

Pulsar isilei adi

Elhuyar Zientzia -

Hamaika pulsar ‘isil’ hauteman dituzte Jodrell Bank behatokiko (Erresuma Batua) astronomo batzuek; horretarako, Parkes Multibeam Pulsar Survey-ko datuak erabili dituzte.

Izotza, epelean? Posible da!

Elhuyar Zientzia -

Hotzagatik ura izozten denean, ur-molekulak hexagonotan antolatzen dira. Simulazioak eginda, fisikariek uste zuten gauza bera gertatu beharko zukeela indar elektrikoa …

Azaleko minbiziaren zelulak bidaiari azkarrak dira

Elhuyar Zientzia -

Azaleko minbiziak duen arazo nagusia metastasia da; izan ere, beste edozein minbizi-motaren metastasia baino azkarrago gertatzen da azaleko minbiziarena. Horren …

Klonatutako lehen txakurra

Elhuyar Zientzia -

Dagoeneko abere asko klonatu dira. Batzuk erraz klonatzen dira, eta beste batzuk oso nekez. Txakurrak azken talde horretan daude, baina …

Txikia bai, baina ez gutxiesteko modukoa

Elhuyar Zientzia -

SAR11 ezagutzen den bakterio txikiena da. Genoma ere bere neurrikoa du, txiki-txikia.

Dirdiraren sekretua: kristala

Elhuyar Zientzia -

Italiako Errenazimentuko margo batzuetan kristaltxoak aurkitu dituzte zenbait pigmenturekin nahasita.

Zelula amen ikertzaileak, bidezidorrak asmatzera behartuta

Elhuyar Zientzia -

Zelula amekin egiten diren ikerketek bi eratako oztopoak dituzte, batzuk teknikoak dira, eta besteak, etikoak. Zientzialariek bidezidorrak asmatu behar izan …

Erregai-pila txiki bat ordenagailuarekin edonora iristeko

Elhuyar Zientzia -

UltraCell etxeak erregai-pila txiki bat aurkeztu du: beteta 1,3 kiloko pisua du, metanola darabil erregai gisa eta eguneko 45 watteko …

Prioiak detektatzeko odol-analisia

Elhuyar Zientzia -

Jakina da behi eroen gaitza prioiek eragiten dutela. Bada, bidean da horiek detektatzeko analisi-metodo eroso bat, odol-analisi bat, hain zuzen …

Izar uxoek euria ekartzen dute

Elhuyar Zientzia -

Lurraren atmosferara sartzen diren meteoroideek ez dute arrasto distiratsu bat bakarrik uzten zeruan. Nonbait, klimatologian ere eragiten dute.

Oroimena galdu eta gero, berreskuratu

Elhuyar Zientzia -

Saguek oroimena berreskuratzea lortu dute Minneapolisko neurobiologo batzuek, proteina bati eraginda.

Telomerasa, entzima ahaltsua

Elhuyar Zientzia -

Telomerasa entzima ezaguna da kromosomak babesten dituelako. Baina hori ez da guztia. Azken ikerketen arabera, telomerasak zelula amak hazten laguntzen …

Diamantea baino gogorragoa

Elhuyar Zientzia -

Diamantea bera baino are eta gogorragoa den karbonozko material bat egin dute Alemaniako fisikari batzuek.

Birus batek mehatxupean ditu Pirinioetako sarrioak

Elhuyar Zientzia -

Sarrioa Pirinioetako faunaren ikurretako bat da. Azkenaldian, baina, Pirinioetako populazioa txikitzen ari da, batez ere ekialdean. Susmagarri nagusia: sarrioen heriotza …

Oliba-olioa, uste baino are hobea

Elhuyar Zientzia -

Philadelphiako Zientzia Unibertsitateko ikertzaileek frogatu dutenez, ibuprofenoaren antzeko eragina du oliba-olioaren osagai batek.

Txinpantze baten lehen fosila

Elhuyar Zientzia -

Lehen aldiz, txinpantze baten fosila aurkitu dute. Zehazki, duela 500.000 urteko hiru hortz topatu dituzte fosilduta Kenyako Baringo lakutik gertu.

Nanohodi-xaflak, ziztu bizian

Elhuyar Zientzia -

Nanohodi-xafla gardenak eta handiak erraz egiteko modua aurkitu dute Texasko Unibertsitatean.

Zelulen adina jakiteko ere karbonoari begira

Elhuyar Zientzia -

Karbono-14aren metodoaren bidez zelula baten adina ere jakin omen daiteke, Stockholmeko Karolinska Institutuko ikertzaile batzuen arabera.

Nola sartzen dio ziria plazeboak garunari?

Elhuyar Zientzia -

Ikertzaileek frogatu dute plazeboek eragin fisikoa dutela garunean. Garuneko jarduera ikusteko modua ematen duen PET teknikaren bidez egiaztatu dute eragin …

Bizidunak lehorrera egokitzen saiatu zirenekoa

Elhuyar Zientzia -

Ichthyostega anfibioaren fosilak dira uretatik lurrerako jauzia erakusten duten fosilik zaharrenak (duela 360 milioi urtekoak); ezinbestekoak dira, beraz, trantsizio hura …

DNA-pilotak sendagaiak garraiatzeko

Elhuyar Zientzia -

Nanoteknologiak beste urrats bat eman du: DNA-poliestireno hibridoekin esferak egin dituzte Cornell Unibertsitatean.

Elhuyarren berriak

Hizkiak eta zenbakiak lantzeko CD-ROMa

Lopez Viña, Rakel - Marketin saila

Gehienontzat ezagunak diren jokoak ekarri ditu Elhuyar Fundazioak HITZMIX CD-ROMera. Hizkiekin eta zifrekin aritzeko bost joko daude aukeran: Letren saltsa, …

Jarrai iezaguzu

Zu idazle

Zientzia aldizkaria

azken alea
Babesleak
Eusko Jaurlaritzako Industria, Merkataritza eta Turismo Saila
MAIER Koop. Elk.
KIDE Koop. Elk.
ULMA Koop. Elk.
EIKA Koop. Elk.
LAGUN ARO Koop. Elk.
FAGOR ELECTRÓNICA Koop. Elk.