337 2020ko martxoa

Elkarrizketak

sormenik-gabe-ezin-zara-zientzialari-bikaina-izan
Eneko Axpe Iza: NASAko ikertzailea

“Sormenik gabe ezin zara zientzialari bikaina izan”

Eneko Axpe Iza (Barakaldo, 1986) euskarazko rapero ezagunenetako bat da Euskal Herrian, eta hemendik urruti, Silicon Valleyn, NASAko fisikaria. Artemis programaren barruan ari da lanean, gizakiak Ilargira eta Martera bidali nahi dituen programa estatubatuarrean.

Erreportajeak

makinak-norberaren-ahotsaz-hitz-egin-dezan

Makinak norberaren ahotsaz hitz egin dezan

Komunikatzeko zailtasunak dituztenek argia ikusi zuten ahots-sintetizadoreak arruntak bihurtu zirenean. Baina ez da erraza ahots robotiko eta inpertsonal batekin identifikatzea: gerta liteke haurrek heldu-ahotsa erabili behar izatea, emakumeek gizon-ahotsa, edo hizkuntza gutxituetako hiztunek berea ez den hizkuntza. Norberaren ahotsaren bidez komunikatu ahal izatea da Aholaben xedea.

Analisiak

garraio-elektrikoa

Garraio elektrikoa

Aurreikusten da hogei urte barru ibilgailu gehienak elektrikoak izango direla. Uste izatekoa da herriak eta hiriak atseginagoak bihurtuko direla, zarata eta kea gutxituko direlako. Energiaren ikuspegitik trantsizio energetikorako lagungarria izan daiteke, baina azpiegitura berriak eta hiriak egokitzea eskatuko ditu.  Kasurik sinpleenean, karga-puntuak ugaritzea eta elektrizitate-ekoizpena nabarmen handitzea. Benetan jasangarriagoa al da garraio-mota hori?

Erreportajeak

haragia-jatearen-eta-klimaren-arteko-erlazioa-azte

Haragia jatearen eta klimaren arteko erlazioa aztergai

Berotze globalari galga jartzeko neurrien artean, haragia jateari uztea proposatu dute aditu batzuek, bereziki, hausnarkariena (txahalak, arkumeak, antxumeak…). Izan ere, digestioaren ondorioz, abere horiek metano asko askatzen dute atmosferara, eta metanoa da, hain zuzen, berotze-efektu handienetakoa duen gasetako bat. Hala ere, aditu guztiak ez datoz bat hausnarkariei egotzitako erantzukizunarekin.

Lekukoak

arantza-etxeberria-agiriano-filosofiak-zientziaren
Arantza Etxeberria Agiriano: Filosofoa

“Filosofiak zientziaren sare zabalaren parte izan behar duela uste dut”

Arantza Etxeberria Agiriano EHUko Logika eta Zientziaren Filosofia Saileko irakasle da. Besteak beste, gai hauek lantzen ditu: autonomia eta indibidualtasuna Biologian eta Medikuntzan, heriotzaren ikuspegi biologikoa, genero eta arrazaren sailkapenak zientzian eta gizartean…

Mundu digitala

sareko-publizitatearen-eromena

Sareko publizitatearen eromena

Sarean erabiltzaile bakoitzari bere gustuen arabera pertsonalizatutako publizitatea erakuts dakioke: iragarleek aukera handiagoak dituzte iragarkia erosketa bihurtzeko, eta erabiltzaileek ez dute hain intrusibotzat jotzen publizitatea beren gustuekin bat doalako. Teorian bai, baina benetan hala da?

Istorioak

eunice-foote-aitzindari-laborategian-eta-feminismo

Eunice Foote, aitzindari laborategian eta feminismoan

Joseph Henry fisikariaren txanda zen. Pauso irmoz igo zen oholtzara. Ehunka zientzia-gizon zituen aurrean. Arnasa hartu, eta honela hasi zen: “Zientzia ez da ez inongo herrialdetakoa, ez inongo sexutakoa. Emakumeen esferak ez du soilik biltzen edertasuna eta erabilgarritasuna, egia ere biltzen du”.

Gai librean

proteinak-birziklatzea-osasuntsu-egoteko-giltza

Proteinak birziklatzea, osasuntsu egoteko giltza

Gaur egun, inor gutxik jarriko luke ezbaian hondakinak birziklatzea ezinbestekoa dela ingurumena babesteko. Nola biziko ginateke planeta hondakinez beteko bagenu? Hondakinak ez birziklatzeak hondamendia lekarke. Gauza bera gertatzen da zelula mailan: oso larria litzateke proteinak ez birziklatzea.

Gai librean

titanioa-baterien-barneko-kuxin-egonkortzailea

Titanioa, baterien barneko kuxin egonkortzailea

Bateria bat behin eta berriz kargatuta, haren kapazitatea txikitu egiten da, eta autonomia txikiagoa izaten dute bateria darabilten telefono mugikor, ordenagailu eramangarri nahiz ibilgailu elektrikoek. Baina arazo hori konpon dezake, hein batean, bateriaren katodoari titanio apur bat gehitzeak.

Gai librean

jakin-minaren-indarra

Jakin-minaren indarra

Zerk bultzatzen gaitu gure mundua esploratzera? Zergatik nahi du ukitu haurtxo batek inoiz ikusi ez duen baloi hori? Non aurkitu daiteke gure historiako bidaiari handienen motibazioa? Zergatik tematzen dira zientzialariak ezezaguna dena azaltzen? Jakin-mina da gure garuneko motorra martxan jartzen duen erregaia.

Ikusmiran

mikroskopioaren-argitan

Mikroskopioaren argitan

“Mikroskopiari esker, izaki txikienetara eta gure mundua osatzen duten osagaietara hurbildu gaitezke, eta bestela oharkabean pasatzen diren bizitzako gauza txikiei beha diezaiekegu”, dio Teresa Kugler Nikon Small World lehiaketaren irabazleak.

Atarikoa

Itsasoa zaintzea helburu

2020/03/01

Gero eta gehiago dira itsasoaren egoera larriaz ohartarazten duten ahotsak: aurrekaririk gabeko egoera itzulezin baterantz doala adierazi du IPCC Klima Aldaketari Buruzko Gobernu Arteko Taldeak; ozeanoen osasunaren erabateko gainbehera saihesteko denborarik gabe geratzen ari garela ...

Albisteak

Giza kantek ezaugarri berdinak dituzte munduko kultura guztietan

2019/11/21

Aspaldiko eztabaida da musika unibertsala ote den. Kultura guztietan egiten da musika, eta hizkuntza unibertsala dela ere esan izan da. Alabaina, aditu ugarik ukatu egiten dute ideia hori; haien arabera, dibertsitate musikala handiegia da elementu komunen bat topatzeko kultura guzti-guztietan. Auzia argitzeko orain arte egin den ikerketarik osatuenean, ordea, ondorioztatu dute baietz, musikak badituela ezaugarri komunak kultura denetan.

Gure planeta zianobakterioei esker oxigenatu zen

2019/12/11

Planetaren oxigenazioa gakoa izan zen ezagutzen dugun bizia bere baitan har zezan Lurrak. Ezinbestekoa izan zen animaliak sor zitezen, esaterako ...

Gaurko zein desagertutako espezieen bizi-itxaropena kalkulatzeko metodo bat garatu dute

2019/12/16

Genoma aztertuta, gizakion berezko bizi-itxaropena 38 urtekoa dela kalkulatu dute CSIRO Australiako ikerketa-zentroko ikertzaileek. Metodo horren arabera, neandertalek eta denisovarrek ...

Neandertalenak direnak (eta ez direnak), Axlorren

2019/12/30

Jose Migel Barandiaran Aierbek Axlor haitzuloan (Dima, Bizkaia) 1967-1974an egindako indusketaren aztarna paleontologikoak berraztertu ditu EHUk zuzendutako ikertzaile-talde batek, eta ...

9 milioi erizain gehiago behar dira osasun-estaldura unibertsala lortzeko

2020/01/08

Osasunaren Mundu Erakundeak (OME) Erizainen eta Emaginen Nazioarteko Urtea izendatu du 2020a. Haren hitzetan, zeregin erabakigarria dute osasungintzan erizainek eta ...

Antartikako Penintsula epe laburrean inbaditu dezaketen espezieak identifikatu dituzte

2020/01/13

Ikerketa batek datozen hamar urteotan Antartikako Penintsula inbaditzeko arrisku handiena ekarriko duten munduko animalia- eta landare-espezieak identifikatu ditu. Ikertzaileen arabera ...

Artizarrean gaur egun sumendi aktiboak egon daitezkeela baieztatu dute

2020/01/09

1990ko hamarkadan, Artizarrak sumendi ugari dituela erakutsi zuten Magallanes zundaren radar bidezko irudiek, baina ez zekiten aktibo ote zeuden ala ...

Inoizko materialik zaharrena aurkitu dute meteorito batean

2020/01/14

Inoiz topatu den materialik zaharrena aurkitu dute, duela 50 urte Australian erori zen meteorito batean. Silizio karburozko 40 pikor dira ...

Mikroglia arduratzen da garunean neuronen bizi-zikloa ixteaz

2020/01/16

Neuronen heriotza ez da garuna zahartzean bakarrik gertatzen den prozesua. Askotan, neurona jaioberriak ere hiltzen dira, nahikoa neurona badela hautematen ...

Lehenengo robot biologikoak sortu dituzte, adimen artifizialaz diseinatuta

2020/01/20

Zelula amez osatuta daude, baina ordenagailu batek diseinatu ditu. Halakoak dira lehenengo robot guztiz biologikoak, PNAS aldizkarian argitaratu dutenez. Txikiak ...

Palma-olioa ekoizteak gero eta kalte handiagoa eragiten du ingurumenean

2020/01/21

Ikerketa berri baten arabera, baso zingiratsuetan palma-olioa ekoizteko lurra prestatzeak eta palmondo gazteak hazteak landaketa helduek baino kalte askoz handiagoa ...

Onddo-espezie berri bat aurkitu dute Pagoetako Parke Naturalean

2020/01/27

Aranzadi Zientzia Elkarteko mikologoek onddo espezie berri bat aurkitu dute Aian. Altzolarats errekan, Agorregiko burniola eta Mindi errekaren inguruko baso ...

Neandertalen arrasto genetikoak aurkitu dituzte afrikarretan

2020/01/31

Orain arte kontrakoa uste bazen ere, afrikarrek ere badituzte neandertalen geneen arrastoak, nahiz eta neandertalak ez ziren inoiz lurralde afrikarrean ...

Eguzkia inoiz baino gertuagotik

2020/02/03

Daniel K. Inouye Eguzki Teleskopio berriak lehen irudiak eman ditu, Eguzkiaren azala aurrekaririk gabeko xehetasunez erakusten dutenak. Irudian ikusten diren ...

Danbolinzuloko margoak, puzzlea osatzeko pieza esanguratsu

2020/02/04

Danbolinzulo haitzuloan (Zestoa, Gipuzkoa) aurkitutako horma-irudiek informazio baliotsua eman dute Paleolitoko testuingurua ulertzeko. Besteak beste, bost  basahuntz, bi zaldi, eta ...

Garun-organoideak sortu dituzte haurren garuneko minbizia ikertzeko

2020/02/06

Trentoko Unibertsitatean (Italia), garun-organoideak sortu dituzte haurren garuneko minbizia ikertzeko. Garunen antzeko ehunka miniaturazko organo sortu dituzte laborategian, zelula ametatik ...

Argitu dute zein den marka guztiak hautsi dituen supereroalearen misterioa

2020/02/10

Fisikaren erronkarik handienetakoa da giro-tenperaturan eta giro-presioan supereroaleak diren materialak aurkitzea. Oraingoz, LaH10 da marka guztiak hautsi dituena, -23 ...

Webgune honek cookieak erabiltzen ditu zure nabigazio-esperientzia hobetzeko. Nabigatzen jarraitzen baduzu, ulertuko dugu cookie horien erabilera onartzen duzla. Ezeztatuz gero, ezingo duzu webgune honetan nabigatu. Onartu
Informazio gehiago
Babesleak
Eusko Jaurlaritzako Industria, Merkataritza eta Turismo Saila
MAIER Koop. Elk.
KIDE Koop. Elk.
ULMA Koop. Elk.
EIKA Koop. Elk.
LAGUN ARO Koop. Elk.
FAGOR ELECTRÓNICA Koop. Elk.