Vías paira levar á práctica a economía circular

Publicouse por primeira vez a idea de economía circular. Naqueles tempos era una proposta teórica. Desde entón, con todo, paira superar os problemas que expón o modelo económico lineal, creáronse estratexias paira levar á práctica a economía circular. Entre eles atópanse os que investigan e aplican nos centros GAIKER e Ceit de BRTA.
ekonomia-zirkularra-praktikara-eramateko-bideak
Ed. Tsung-Lin-Wu/Adobe Stock

En GAIKER, por exemplo, investigan en ecodiseño. A clave está na elaboración de produtos duradeiros cunha longa vida útil e que cando cheguen ao seu fin os materiais sexan reutilizables. Koldo Gondra Zubieta é o responsable deste tema, e explicou que no ecodiseño “desde o principio temos en conta que materiais utilizamos e como compor o produto paira a súa posterior separación e reutilización. Ás veces o material que recuperamos non se pode utilizar paira facer o mesmo produto, polo que entón transformámolo paira outro uso”.

A investigadora Tamara Fernández Arévalo de Ceit coincide con Gondra. No seu caso, especifica que o obxectivo principal é a minimización da xeración de residuos e, en caso de xerar, a recuperación ou reutilización e a redución da necesidade de materias primas: “O obxectivo é a sustentabilidade. Paira iso é estratéxico a reutilización, transformación, innovación e reciclaxe de materiais, produtos, subproductos, etc.”

En definitiva, trátase de saír da economía lineal, segundo Fernández: “A paradigma até agora producido, utilizado e derrubado é o de acabar con el e pasar á economía circular. Paira iso é importante reutilizar ao máximo os recursos: enerxía, auga, materiais...”

Paira as empresas, que até agora traballaron con outra perspectiva, non é fácil pasar á economía circular, xa que hai que realizar investimentos paira adaptar. Fernández advirte de que existen outros obstáculos: “Ademais do financiamento, hai barreiras culturais, porque estamos metidos na cultura do consumo. E hai barreiras políticas, de momento, porque as leis e as normas non obrigan a facer economía circular. Debería ser una colaboración conxunta. Eu creo que hai ganas e interese e que se ve a necesidade, pero hai que dar pasos, por exemplo, con subvencións, etc. para que as empresas vólvanse a transformar”.

Gondra tamén destacou o aspecto normativo, xa que pola contra non todas as empresas estarían nas mesmas condicións: “Si una empresa cambia e perde competitividade, non é fácil dar ese paso. Isto supón un gran problema, especialmente paira as pequenas empresas”.

Koldo Gondra Zubieta. Responsable da área de Composites Sustentables de GAIKER.

Mentres tanto, os centros de investigación seguen traballando paira dispor da tecnoloxía necesaria paira a transformación. Por exemplo, en GAIKER dáse prioridade á reciclaxe mecánica e químico de materiais e á separación, e en Ceit traballáronse principalmente no desenvolvemento e optimización de tecnoloxías avanzadas paira o tratamento e recuperación de compostos de augas residuais e orgánicos.

“Antes traballabamos sobre todo coas augas residuais xeradas no ámbito urbano, pero agora tamén traballamos con empresas. Por exemplo, a través do proxecto europeo LIFE MCUBO, analizamos como poden mellorar e analizar a xestión da auga nunha industria. Paira iso utilizamos ferramentas de medida, modelos matemáticos e pilotos, e o obxectivo era cambiar a xestión da auga paira reducir o impacto ambiental: reducir o uso de auga, reutilizala…”, explica Fernández.

En canto aos residuos, analizan que se pode facer cos residuos que se xeran nas empresas. Un dos exemplos é Model2bio. Trátase dun proxecto europeo coordinado polo propio Fernández: “É un proxecto de tres anos e agora estamos no centro. Somos once socios, o obxectivo é desenvolver una ferramenta que nos axude a tomar decisións, paira saber que facer cos residuos orgánicos xerados na agricultura e nas empresas. Esta ferramenta ten en conta a localización da empresa, onde pode ser reutilizada, composición dos residuos, etc. Con todos estes criterios, a ferramenta informa á empresa da opción máis adecuada paira xestionar estes residuos”.

Tamén se está traballando na industria do papel a través da proposta Repapel: “O obxectivo principal é a recuperación e utilización de compostos de alto valor engadido presentes nas industrias de fabricación de pasta e papel. As tecnoloxías desenvolvidas aquí servirán de base paira a súa implantación a nivel nacional e internacional noutras industrias, así como paira estender as tecnoloxías de valorización de residuos e o concepto de economía circular a outros sectores industriais”.

De feito, está a traballarse nun proxecto similar no campo dos lácteos. Baixo o nome de Biobased, está dirixido por GAIKER e a súa esencia é a revalorización do soro en vía de economía circular.

Tamara Fernández Arévalo. Investigador do Grupo de Augas e Residuos de Ceit.

Ademais, Gondra puxo exemplos noutros ámbitos: “Conseguimos un par de proxectos europeos paira reciclar composites. O problema dos materiais compostos é que tras o seu uso perden o seu valor económico inicial, e queremos dar solución a iso, por exemplo, os composites utilizados nos aeroxeradores. Son materiais complexos, debido á combinación de reforzos de resinas termoestables, núcleos de materiais espumosos, recubrimientos e elementos que conducen descargas eléctricas, todos eles mesturados, e de difícil posta en valor. Estamos a traballar paira solucionalo, por exemplo no proxecto de rede Osiris Cervera, líder de GAIKER, xunto con outros centros tecnolóxicos e empresas”.

De face ao futuro, o reto de GAIKER é o de reciclar materiais electrónicos, baterías, produtos fabricados en polímeros, etc., e paira iso sinalou as dificultades que existen: “Temos que conseguir que un produto sexa de boa calidade, homoxéneo, e que a oferta e o pedido coincidan e isto non é fácil. A miúdo o custo é un problema, xa que o mercado non acepta o custo que supón a reciclaxe. Pero temos claro que a nosa aposta pola reciclaxe, o ecodiseño e a análise do ciclo de vida non é a curto prazo. Sabemos que os resultados non van ser inmediatos e paira iso é necesario concienciar á empresa, pero tamén á sociedade”.

En Ceit existen barreiras similares paira o futuro, pero non hai dúbida de que deben seguir investigando na reutilización de recursos e residuos. Ademais das materias antes mencionadas, traballan con metais e terras raras no proxecto Neohire. Así o explica Fernández: “Por unha banda, estánsenos acumulando os residuos que conteñen estes elementos e é necesario xestionalos, e doutra banda, son materias primas finitas, esgótanse e cada vez temos máis dependencia de países estranxeiros. Por tanto, dar una nova vida a estas materias primas é tamén una vía paira reducir esta dependencia”.

Tanto en GAIKER como en Ceit teñen claro que a colaboración é a clave paira avanzar, e así se está traballando conxuntamente con organizacións e empresas de diferentes niveis paira impulsar a economía circular.

Babesleak
Eusko Jaurlaritzako Industria, Merkataritza eta Turismo Saila