328 2017ko abendua

Erreportajeak

tinto-ibaia-beste-mundu-bat

Tinto ibaia, beste mundu bat

Ezohikoak dira hango koloreak eta paisaiak, berezia da geologia, eta muturrekoak kondizioak. Han ez dago arrainik, ez anfibiorik, ez intsekturik. Pentsa liteke ez dela bizia bere baitan hartzeko toki egokia, baina alderantziz da: bizidunek sortu dute Tinto ibaia. Lur azpian, ehunka metrora bizi diren izakiek. Materia organikorik gabe, oxigenorik gabe, harkaitz hutsez elikatzen dira.

Elkarrizketak

gibaren-tratamendua-hartzen-duten-pertsonek-ez-dut
Eva Poveda López: Birologoa

“GIBaren tratamendua hartzen duten pertsonek ez dute birusa kutsatzen”

Oso argi hitz egiten du Eva Poveda birologoak hiesaz eta GIB birusaz. Tratamendu berrienek infekzioa betiko desagerrarazteko itxaropena zabaldu duten honetan, estigma soziala ikusten du benetako muga. 

Mundu digitala

blockchain-transakzioen-biltegiratze-banatu-fidaga

Blockchain: transakzioen biltegiratze banatu, fidagarri eta manipulaezina

Bitcoinarekin batera egin zen ezagun Blockchain, kriptotxanpon entzutetsuak erabiltzen zuen transakzioen biltegiratze-sistema baita. Entitate ziurtatzaile zentralik gabeko sistema banatu hau segurua eta manipulaezina denez, beste arlo ugaritan aplikatzen hasi da. Iraultza berria omen, hurrengo urteetan noranahi hedatuko den bloke-kateen teknologia hau.

Mundu digitala

altamira-hain-zahar-hain-eder

Altamira. Hain zahar, hain eder

Haitzuloan sartu ziren aita-alabak. Zortzi urte zituen Mariak, eta pozarren zioan aitari historiaurreko aztarnak bilatzen laguntzera. Marcelino Sanz de Sautuola lurrean aztarrika hasi zen aztarnen bila. Bitartean, Maria haitzuloan barneratu zen, kriseilua eskuan, eta, halako batean: “Aita, begira, idiak!”. 

Gai librean

ba-al-dugu-immunitate-sistema-hackeatzerik

Ba al dugu immunitate-sistema hackeatzerik?

Immunitate-sistemak organismo arrotzen erasoetatik babesten gaitu, baina, desorekatuz gero, gure etsai ere bihur daiteke eta gaixotasunak eragin. Immunitate-sistemak erabiltzen duen komunikabide bat aurkitu dute zientzialariek, zelulaz kanpoko besikulek erabiltzen dutena hain zuzen. Immunitate-desoreka eta gaixotasunak garatzea saihesteko balioko al du?

Lekukoak

txelo-ruiz-vazquez-teknologia-kontsumitzaile-hutsa
Txelo Ruiz Vazquez: Industria-ingeniaria

“Teknologia-kontsumitzaile hutsa izateari utzi eta jakintza ere izatea nahiko nuke”

Txelo Ruiz Vazquez EHUko irakaslea da Informatika Fakultatean, Konputagailuen Arkitektura eta Teknologia sailean. 2017tik Ikasleen eta Enplegagarritasunaren arloko errektoreordea da EHUn.

Ekinean

asko-gozatzen-dut-gauzen-logika-ulertzen
Ainhoa Iñiguez Goizueta: Matematikaria

"Asko gozatzen dut gauzen logika ulertzen"

Cambrigden tesiarekin ari zela topatu zuen bere bidea. Han arraunak indar handia du, eta Biomekanikaren inguruan lan egiteko gogoz zebilen. Zeelanda Berriko estatistikari baten proposamena jaso zuen, eta hango arraun-taldekoekin aritu zen lanean, azterketa biomekanikoak egiten.

Gai librean

darwin-ez-zen-siberian-izan

Darwin ez zen Siberian izan

Hemeretzigarren mendeko Ingalaterra industrializatu eta gainpopulatuan zegoen giro sozioekonomikoak arrasto nabaria utzi zuen Charles Darwin eta bai Alfred Russel Wallace naturalistengan. Batak eta besteak testuinguru ezin hobea aurkitu zuten ekosistema tropikal oparoetan espezieen (eta indibiduoen) arteko bizitzagatiko borrokaren garrantziaz ohartzeko.

Gai librean

oiloen-arteko-erasoa-jarrera-arazoa

Oiloen arteko erasoa, jarrera-arazoa

Urteetan zehar pentsatu izan da oiloek beste oiloekin era agresiboan jokatzeko arrazoi nagusia beren arteko espazio-falta izan litekeela. Gizakien antzera, oilo bakoitzak “distantzia pertsonal” deituriko eremu bat izango lukeela bere inguruan, eta beste oiloren bat eremu horren barnean sartuko balitz, inbasio horri aurre egiteko eraso egingo liokeela. Baina ez da hori arrazoia.

Analisiak

klima-aldaketa

Klima-aldaketa

Klima-aldaketaren auzia ekarri dugu gurera. Zer dugu hausnartzeko gai honen inguruan? Bi ikuspegi, bi iritzi. Bata, Oihane Martin medikuarena, eta bestea, Unai Pascual ekonomialariarena.

Albisteak

erle-langile-ala-erregina-bilakatzea-landareen-mik

Erle langile ala erregina bilakatzea, landareen mikroRNAren esku

Jakina da erleen elikadura gako dela haien bereizketan: langileek eta erlamandoek eztia eta polena jaten dute; erreginek edo erlamek, berriz, erregina-jelea baino ez dute hartzen. Orain argitu dute elikaduran hartutako landareen mikroRNAk eragiten duela erleak langile bilakatzea.

Ikusmiran

basabizitza-ikusmiran-2017

Basabizitza ikusmiran

Hegoafrikako Hluhluwe Imfolozi erreserban, bi tiroz hil zuten errinozero beltz hau, adarrak kentzeko. Oso preziatuak dira errinozero-adarrak merkatu beltzean, espeziearen zoritxarrerako. Aurtengo basabizitzaren argazki onena izan da hauxe, Wildlife Photographer of the Year lehiaketa ospetsuan.

Atarikoa

Txikitasunean handi

2017/12/01

Eskuetan daukazu Elhuyar aldizkari berria, lehengoa baino txikiagoa eta zainduagoa. Zuoi, harpidedunoi, eta, bereziki, iritziak eta proposamenak helarazten diguzuenoi, zor dizuegu aldaketa. Hain zuzen, zuei esker erabaki dugu protagonismo handiagoa ematea zientzialariei, pertsonei, analisiak indartuta ...

Albisteak

Leuzemia baten aurkako gene-terapia bat merkaturatzeko baimena eman dute Estatu Batuetan

2017/08/31

Lehen aldiz, gene-terapia bat merkaturatzeko baimena eman du Estatu Batuetako Elikagaien eta Sendagaien Sailak (FDA). Novartis farmazia-konpainiak merkaturatuko du, Kymriah ...

Zika birusak emakume haurdunen immunologia-sistema ahultzen duela frogatu dute

2017/08/22

Zika birusak emakume haurdunen immunologia-sistema ahultzen duela frogatu dute Keck Medikuntza Fakultateko ikertzaileek (USC). Ahultze horren ondorioz, birusak ez du ...

Antares izarraren azala eta atmosfera, iruditan

2017/08/28

Eguzkia ez den izar baten irudirik onena lortu dute, ESO behatokiko VLT teleskopioaren interferometroa erabilita (VLTI). Antares da izar hori ...

Giza ekolokazioaren ezaugarri akustikoen eredu matematikoa egin dute

2017/08/31

Saguzarrek eta itsas ugaztun batzuek bezala, gizakiek ere ekolokazioa balia dezakete, inguruneari buruzko informazio espaziala jasotzeko. Durham Unibertsitateko ikertzaileek (Britainia ...

Erle langile ala erregina bilakatzea, landareen mikroRNAren esku

2017/09/05

Jakina da erleen elikadura gako dela haien bereizketan: langileek eta erlamandoek eztia eta polena jaten dute; erreginek edo erlamek, berriz ...

Klima-aldaketak bizkarroiei gogor eragingo diela ohartarazi dute

2017/09/07

Bizkarroiek ospe txarra duten arren, haien dibertsitatea ekosistemen osasunarekin lotuta dago. Hala eta guztiz ere, klima-aldaketak bizidunetan izango dituen ondorioak ...

Walabiaren esneak karenaren funtzioa duela frogatu dute

2017/09/13

Taxonomistek bereizita sailkatu ohi dituzte ugaztun karendunak (edo plazentarioak) eta martsupialioak. Izan ere, kanguruen, walabien eta beste martsupialioen fetua ez ...

Kimioterapiaren eraginkortasuna apaltzen duen proteina bat identifikatu dute

2017/09/18

Kimioterapiak zelulen DNAn sortzen dituen hausturak konpontzen dituen proteina bat identifikatu du nazioarteko ikertzaile-talde batek.

Kimioterapia minbizi-zelulen DNA puskatzean datza ...

Kimikako Nobel Saria biomolekulen egitura aztertzeko kriomikroskopia elektronikoa garatu zutenei

2017/10/04

Nobel Fundazioak JacquesDubochet, Joachim Frank eta Richard Henderson zientzialariak saritu ditu 2017an, biomolekulen egitura aztertzeko kriomikroskopia elektronikoa garatzeko egin duten lanagatik. Dubochet Lausanneko Unibertsitatean ikertzailea da, Frank Columbiako Unibertsitatean eta Henderson MRC Ikerketa Medikuen Kontseiluan.

Tximeleten hegoetako marrazkien oinarri genetikoa argitu dute

2017/09/19

Tximeleten hegoetan marrazki erakargarri bezain konplexuak azaltzen direnez, haiek sortzeko gene-sorta handi baten inplikazioa espero zuten zientzialariek, elkarlanean halako ereduak ...

Zartadura gehiagorik ez 3D inpresio metalikoan

2017/09/20

Metalekin 3D inpresioa egiteak benetako iraultza ekarriko luke industrian, diseinu metalikorako aukerak ikaragarri handituko bailirateke. Praktikan, ordea, oso gutxi dira ...

Elektroien igorpena kronometratzea lortu dute

2017/09/21

DIPCko eta EHUko fisikariek, Alemaniako zenbait unibertsitatetako zientzialariekin batera, ikertu dute zer gertatzen den efektu fotoelektrikoan lehen attosegundoetan. Elektroien igorpena ...

Neandertalen garuna gizaki modernoena baino motelago hazten zen

2017/09/22

Asturiaseko El Sidrón kobazuloan aurkitutako haur neandertal baten eskeletuak datu baliagarriak eman ditu hobeto ezagutzeko nola garatzen zen neandertalen ...

Zergatik hilobiratzen ziren pertsona batzuk trikuharrietan eta beste batzuk kobazuloetan?

2017/09/27

Neolito garaiko hilobiratze-ohiturak hobeto ezagutzeko ikerketa egin dute EHUko eta Oxfordeko Unibertsitateko ikertzaileek Arabar Errioxako hainbat txokotan. Izan ere, oraindik ...

Pandak ez daude arriskuz kanpo oraindik

2017/09/29

Panden populazioak gora egin duen arren, haien habitataren egoera okerrera doa, ikerketa berri baten arabera. 2016an arriskuan dauden espezieen ...

Medikuntzako Nobela, erritmo zirkadianoaren mekanismo molekularra argitu dutenei

2017/10/02

Jeffrey C. Hall,  Michael Rosbash eta Michael W. Young ikertzaileek jasoko dute  Fisiologia edo Medikuntzako Nobel saria. Hala erabaki du Karolinska Institutuak; eta arrazoia, honakoa: “erritmo zirkadianoa kontrolatzen duten mekanismo molekularren gaineko aurkikuntzengatik”.

Fisikako Nobel Saria, grabitazio-uhinei behatzea posible egin dutenentzat

2017/10/03

Nobel Fundazioak iragarri duenez, Rainer Weiss, Barry C. Barish, eta Kip S. Thorne ikertzaileek jasoko dute 2017ko Fisikako Nobel saria ...

Babesleak
Gipuzkoako Foru Aldundia
DANOBAT GROUP Koop. Elk.
KIDE Koop. Elk.
ULMA Koop. Elk.
EIKA Koop. Elk.
LAGUN ARO Koop. Elk.