2482008(e)ko abendua

Erreportajeak

Hipernobak, iragana ikusgai

Roa Zubia, Guillermo - Elhuyar Zientzia

2008ko martxoan argi bat piztu zen espazioan, Itzaina konstelazioan. 40 segundo geroago, argi-puntua itzali egin zen. Hipernoba bat zen, energia …

300 urterako ondare erradioaktiboa

Galarraga Aiestaran, Ana - Elhuyar Zientzia

El Cabril Enresaren lursail bat da. Kordoban dago, Albarrana mendialdean, artez eta pinuz jositako muinoen artean. Hara daraman bidean, ez …

Tik-tak atomo batean

Roa Zubia, Guillermo - Elhuyar Zientzia

Segundoak zenbat irauten duen definitzeko, atomo baten bibrazioa erabiltzen dugu: segundo bat, zehatz-mehatz, zesio-133 atomoak 9.192.631.770 aldiz bibratzeko behar duen …

Hiritar hankahoriak

Etxebeste Aduriz, Egoitz - Elhuyar Zientzia

Iberiar penintsulako kostaldeko zenbait hiritara biztanle berri batzuk iristen ari dira azken hamarkadetan. Ez dute oso harrera ona izan hiritar …

Borroka neketsuak laster hiru hamarkada

Orive Arroyo, Gorka - Farmazian doktorea. Biofarmazia, Farmakozinetika eta Farmazia-teknologiako irakasle kolaboratzailea
Zarate Sesma, Jon - Farmazian doktorea. Biofarmazia, Farmakozinetika eta Farmazia-teknologiako irakasle kolaboratzailea

1981eko ekainaren 5ean, Giza Immunoeskasiaren Birusa (GIBa) atzeman zuen Gaixotasunak Kontrolatzeko eta Prebenitzeko Atlantako Zentroak; ia hiru hamarkada geroago, hiesa …

Zibilizazioaren lehengaia

Lakar Iraizoz, Oihane - Elhuyar Zientzia

Gizartea ez litzateke izango gaur egun dena zementurik izango ez bagenu. Ingurura begiratu eta, hurbil ez bada urrun, baina ia-ia …

Moluskuen sexua poluzioaren adierazle

Etxebeste Aduriz, Egoitz - Elhuyar Zientzia

Azken urteetan, itsasontzietako pinturetan oso erabilia izan den substantzia batek, TBTak, kalteak eragiten ditu itsasoko bizidunetan. Horregatik, gaur egun, Europan …

Iman txikietan txikienak, urrezkoak

Kortabitarte Egiguren, Irati - Elhuyar Zientzia

Hozkailuak apaintzeko ezarri ohi ditugu maiz imanak. Imanek, ordea, ez dituzte material-mota guztiak erakartzen. Urrezko eraztun edo belarritako bati iman …

Elkarrizketak

José Gómez Vilar: "Biologia konputazionalak ordenagailuak erabiltzen ditu sistema biologikoak ikertzeko"

Kortabitarte Egiguren, Irati - Elhuyar Zientzia

Bartzelonako Unibertsitatean Fisikan doktoratu ostean, Estatu Batuetara alde egin zuen. Hamar urte egin ditu han, biologia molekularraren eta bioteknologiaren alorreko …

Asier Saez-Cirión: "infekzioa kontrolatzeko mekanismo naturalak ikertzen ari gara"

Galarraga Aiestaran, Ana - Elhuyar Zientzia

Asier Saez-Cirión ikertzaile portugaletearra Pasteur Institutuan dabil lanean; hain juxtu, aurten Fisiologia edo Medikuntzako Nobela jaso duenetako baten sail berean, …

Albisteak

Azalaren esku

Elhuyar Zientzia -

Esfera-formako fruitu eta barazkiek, hala nola kalabazek eta tomateek, hainbat okerdura izaten dituzte, lakainak direla, irtenguneak direla eta abar. Itxura …

Eguzki-sistemaren mugak zehazteko bidean

Elhuyar Zientzia -

Honezkero orbitarako bidean da IBEX (Interestellar Boundary Explorer), NASAk eguzki-sistemaren mugaren mapa zehazteko diseinatutako espazio-ontzia. Eguzki-haizearen eta izarrarteko espazioko ...

Hari txikia, elektrizitate handia

Elhuyar Zientzia -

Lau mikra zabal eta berrehun mikra luze den hari berezi bakar batekin gailu elektroniko bat energiaz hornitzeko adina energia sortzea …

AnHitz, zientzia-aditu birtuala

Elhuyar Zientzia -

2006tik 2008ra garatu den proiektu zabal baten emaitza da AnHitz demoa edo prototipoa. AnHitz pertsonaia birtual bat da, zientzia-kontuetan aditua, …

Etxeko olioa birziklatzeko edukiontzi berria

Elhuyar Zientzia -

Etxean erabilitako olioa birziklatzeko sistema bat aurkeztu du Mondragon Unibertsitateak. Prozesua oso erraza da. Erabiltzaileek etxean dituzten olio-ontziak edukiontzira eramaten …

Indar handiko berotegi-gas bat, gutxietsita

Elhuyar Zientzia -

Nitrogeno trifloruroa, beroa harrapatzen karbono dioxidoa baino 12.000-20.000 aldiz eraginkorragoa den konposatua, orain arte uste zuten baino lau aldiz ugariagoa …

Itsasoko mikroorganismoak, anbaretan

Elhuyar Zientzia -

Paradoxa ekologiko batekin egin dute topo CNRSko hainbat zientzialarik: itsasoko planktona aurkitu dute anbaretan sartuta. Anbarak oso ongi gordetzen ditu …

Mikrobioen fosil magnetikoa

Elhuyar Zientzia -

Kanadako McGill Unibertsitateko zientzialari batzuek fosil magnetiko erraldoi batzuk aurkitu dituzte Estatu Batuetako New Jersey estatuan. Handiena 4 mikra luze …

Lixibaren sekretua

Elhuyar Zientzia -

Jakina da lixiba desinfektatzaile eraginkorra dela, hipokloritoa baita --oso oxidatzaile sendoa--, baina orain arte zientzialariek ez dute jakin zein den …

2004ko tsunamia azken sei mendeetako handiena izan zen

Elhuyar Zientzia -

2004an, Indiako ozeanoan izan zen tsunami batek 220.000 hildako eragin zituen. Orain, bi geologo-taldek ondorioztatu dute neurri horretako azken tsunamia …

Formula kosmikoa

Elhuyar Zientzia -

Galaxiak ez dira elkarren berdinak izaten. Batzuek besteen antza izan dezakete, baina, oro har, egitura, forma, tamaina, argitasuna, gas-kantitatea eta …

Txantxarra, haurdunaldien eskutik

Elhuyar Zientzia -

Emakumeek gizonek baino gehiagotan izaten dute txantxarra, ehiztari-biltzaile izateari utzi eta nekazari bihurtu ginenetik. Jakina, elikatzeko modua aldatzeak eragin zuen …

Phoenix, akabo

Elhuyar Zientzia -

Bost hilabete eman ditu Phoenix zundak Marteko gainazala aztertzen, datuak eta argazkiak bidaltzen. Azaroaren 2an, ordea, zundaren seinaleak jasotzeari utzi …

Eguzkiaren jardueraren mende

Elhuyar Zientzia -

Eguzkiaren jardueraren mendekoa da Paraná ibaiaren --Hego Amerikako bigarren ibairik handienaren-- ur-maila, Buenos Aires Unibertsitateko eta Nekazaritza Teknologiaren Institutu Nazionaleko …

Olagarro askoren arbasoa, eta abar

Elhuyar Zientzia -

Badirudi itsas hondoko hainbat olagarro-espezie arbaso bakar batetik bereizi zirela orain dela 30 milioi urte inguru. Arbaso haren ahaide hurbilena, …

Prostata oso bat, zelula ama batetik

Elhuyar Zientzia -

Zelula ama bakar batetik abiatuta, ugatz bat osatu zuten 2006an, eta, harrezkero, prostata batekin gauza bera egiten saiatu dira adituak. …

Garai bateko planetak, gaurkoen antzekoak

Elhuyar Zientzia -

Eguzki-sistemako planetak sortu aurretik, planetesimal deritzen gorputz batzuk eratu ziren hasierako hodei- eta gas-hodei handia kondentsatu zenean. Bada, planetesimal horiek …

Genea nola josi, proteina bat edo beste izateko gakoa

Elhuyar Zientzia -

Lehen uste zuten gene bakoitzak proteina bat ematen zuela (gene bat, proteina bat). Alabaina, orain, ikerketa desberdinetan frogatu dute gene …

Ikusi eta eboluzionatu

Elhuyar Zientzia -

Espezie berriak garatzeko bide bat desberdin ikustea izan liteke, Suitzako Bern Unibertsitateko biologoek arrain afrikarrekin egindako lan baten arabera. Afrikako …

Sumendietan, agian, bai

Elhuyar Zientzia -

Agian sumendietako hodeietan agertu ziren lehenengo molekula organikoak Lurrean. Ondorio horretara iritsi dira Stanley Millerren ikasle izandako bi geokimikari, haren …

Fraktalak kafesnean

Elhuyar Zientzia -

Utzi erortzen kafe-tanta bat esnetan eta, desegin ahala, tantak marrazki fraktal bat sortuko du. Marrazkiaren adar txikienek ere marrazki osoaren …

Lanean hasi eta galaxiak dantzan harrapatu

Elhuyar Zientzia -

Hilabete eman du Hubble espazio-teleskopioak irudirik bidali gabe, arazo tekniko bat zuela eta. Astronomoek ez dute lortu arazoa konpontzea, baina …

Olatuetatik energia sortzeko prototipoa Pasaian

Elhuyar Zientzia -

Iberdrolak eta Tecnalia Korporazio Teknologikoak, Oceantek proiektuaren esparruan, olatuetatik energia sortzeko lehen prototipoa instalatu dute Gipuzkoako kostan; Pasaian, zehatz esateko. …

Zelo-paperarekin, erradiografiak

Elhuyar Zientzia -

Zelo-bilkari batetik zelo-zati bat hartzeak X izpiak igortzen ditu, ekintza hori hutsean eginez gero. Kalifornia Unibertsitateko ikertzaile-talde batek frogatu du …

Aldatu gabe, gazian eta gezan

Elhuyar Zientzia -

Myoxocephalus octodecimspinosus arraina ur gazitako arrain bat da, eta, hala ere, estuarioetan ikusi izan dute askotan, itsasoko ur gazia eta …

Portfastflu, gripearen epidemia kontrolpean

Elhuyar Zientzia -

Portfastflu proiektuaren helburua da mikroteknologia aurreratuetan oinarritutako txartel bat garatzea gripearen epidemia kontrolatzeko. Proiektu horretan Ikerlan-IK4k, Gaiker-IK4k eta Donostia ...

Elhuyarren berriak

Bioteknologia eztabaidagai

Lopez Viña, Rakel - Marketin saila

Bioteknologiaren aurrerapen osasungarria eta jasangarria, horixe da Leire Escajedo San Epifanio zuzenbidean doktoreak idatzi duen liburua. Nazioarteko Bioetika Elkarteak (SIBI) …

Jakintza hedatuz

Onddoak, biofilmak eta giza gaixotasunak

Álvarez Busca, Lucía - Elhuyar Zientziaren Komunikazioa

Gizakiak mikosiak pairatzen ditu batzuetan --onddoek eragindako infekzioak--, ezkabia eta igerilekuetan hartzen diren onddoak, adibidez. Mikosi horiek eragozpen txikiak edo …

Babesleak
Eusko Jaurlaritzako Industria, Merkataritza eta Turismo Saila
MAIER Koop. Elk.
KIDE Koop. Elk.
ULMA Koop. Elk.
EIKA Koop. Elk.
LAGUN ARO Koop. Elk.
FAGOR ELECTRÓNICA Koop. Elk.