Montse Villar: "Hai que saber interpretar o observado"

Galarraga Aiestaran, Ana

Elhuyar Zientzia

O astrónomo Montse Villar visitou San Sebastián o pasado mes de novembro. No marco da Semana da Ciencia, a Tecnoloxía e a Innovación veu dar una conferencia que non quixemos desaproveitar. De feito, 2009 é o Ano Internacional da Astronomía e Montse Villar é o coordinador español. A cita foi fácil e foinos moi fácil, porque é una muller próxima e agradable. É investigador pero, ademais, tamén se lle nota o seu espírito divulgativo.
Coordinador Español do Ano Internacional da Astronomía
Montse Villar: "Tamén hai que saber interpretar o observado"
01/01/2009 | Galarraga Aiestaran, Ana | Elhuyar Zientzia Komunikazioa
Montse Villar, en Donostia.
A. Galarraga
Montse Villar, astrónomo. Lin o teu currículo, pero oxalá me digas quen es.

Son investigador do Instituto Andaluz de Astrofísica, onde estou especializado en galaxias activas desde 2003. Estas galaxias teñen un buraco negro xigantesco no centro e teñen una influencia extrema. Son moitas as galaxias activas, e nos últimos anos este campo está a ter gran importancia.

Ademais, tocoume coordinar o Ano Internacional da Astronomía. De feito, en febreiro de 2007 empezamos a traballar niso e agora estou a traballar en ambas, na investigación e na organización do Ano Internacional da Astronomía.

Dixéchesnos que actualmente estás no Instituto Andaluz de Astrofísica, pero antes estiveches noutros centros, non?

Fixen a miña tese doutoral en Alemaña, no Observatorio Europeo do Hemisferio Sur (ESO). Logo estiven en Inglaterra, cun contrato postdoctoral, apenas tres anos, e de aí funme a París, cun contrato de dous anos, pero só estiven un ano alí, porque logrei un traballo como profesor titular en Inglaterra, na Universidade Hertfordshire. E tras once anos de ausencia volvín a España, ao Instituto Andaluz de Astrofísica.

E durante todos estes anos estiveches investigando galaxias activas? Con que metodoloxía?

Si, a verdade é que sempre estiven investigando galaxias activas, son a miña especialidade. En canto á metodoloxía, na astrofísica hai dúas grandes áreas interrelacionadas. Por unha banda estamos os observadores que utilizamos telescopios. A través dos telescopios obtemos datos que logo analizamos e interpretamos. E doutra banda están os teóricos, que fan modelos. Estes modelos son capaces de imaxinar o que vemos e de facer previsións.

Eu son sobre todo observador. Utilizo telescopios e fago observacións coa técnica chamada espectroscopia. E é que, a través do espectro dunha soa galaxia ou estrela, pódese obter una enorme cantidade de información, moito máis do que una imaxe pode achegar, como a composición química, as propiedades das estrelas, a idade, etc.

Antes mencionounos que foi profesor titular, polo que ademais de dedicarse á investigación, tamén á docencia.
(Foto: A. Galarraga)

Así é, na Universidade Hertfordshire. E ademais encantábame. Foron case catro anos e o descubrimento foi enorme: tiven a oportunidade de coñecer xente nova, deime conta do que se aprende a ensinar, o que se comparte... A investigación é marabillosa, pero moi dura, é moi fría. Todo é moi calculado, moi científico, e aínda que hai moita colaboración, sobre todo trabállase en solitario. No ensino e na divulgación compartimos o que sabemos e a algúns nos gusta moito compartir o que sabemos.

Por iso dedícase á divulgación?

Si, o responsable da divulgación do Instituto Andaluz de Astrofísica é outra persoa, pero eu tamén participo. Porque, aínda que estiven investigando sobre todo desde que vin a España, sempre escribín artigos, imparto charlas divulgativas, coordinei actividades... Por exemplo, traballei na coordinación das actividades que se realizaron durante o paso de Venus.

Iso foi hai poucos anos, non?

Foi en 2004. Venus pasou por diante do Sol, ao mirar ao Sol víase un puntiño negro. Pero se sabes, por exemplo, as viaxes que facían no seu día paira velo, e até que punto arriscáronse nesas viaxes, porque querían medir a distancia que hai da Terra ao Sol –que pode usalo paira iso–, pois, cando os coñezas e es parte do que ocorre na natureza, é realmente fascinante. Así que si, dedícome á divulgación, porque me encanta compartir este tipo de cousas con outros.

E agora é o coordinador do Ano Internacional da Astronomía. Podería explicarnos que vai ser?

Bo, a iniciativa naceu da Asociación Internacional de Astronomía. A asociación conta con 10.000 socios, reúne a astrónomos e investigadores de todo o mundo e as decisións tómanse entre todos. Por exemplo, hai dous anos Plutón decidiu deixar de ser planeta.

Cada dous anos celébranse reunións xerais. En 2003 reuníronse en Sydney e por unanimidade decidiron que 2009 sería o ano internacional da Astronomía. A partir de entón, tívose que facer un gran traballo político para que as Nacións Unidas outorgásenlles esa designación e finalmente recibimos a aprobación da Organización das Nacións Unidas.

E que se celebra? Celébrase a contribución social e cultural da astronomía desde a antigüidade. Na construción de vivendas, por exemplo, mirábase aos astros, a orientarse, á agricultura, á caza... A influencia da astronomía foi enorme desde sempre, e perdurou durante séculos. Empezou como astrología e agora é astronomía.

Cando se separaron a astronomía da astrología?
A imaxe da esquerda é dunha nebulosa e a seguinte dunha galaxia como a nosa. Hai galaxias activas dentro das nebulosas.
Telescopio Keck; Telescopio Hubble

Eu creo que a distribución total é XX. Sucedeu no século XIX, xa que desde o principio foron case xuntos, pero agora están completamente separados. Moitos de nós preferimos non prestar atención á astrología porque non merece a pena loitar contra ela. Preferimos divulgar a astronomía e utilizar a razón.

Así, eliximos 2009 paira celebrar o ano da astronomía, xa que en 1609 Galileo Galilei mirou por primeira vez ao ceo cun telescopio. Non inventou o telescopio, pero coas súas observacións empezou una nova etapa. Non te esquezas de ver por primeira vez con telescopio as imaxes. Sería incrible! Isto fixo que as cousas se visen doutra maneira. Por exemplo, até entón pensábase que a Lúa e os demais astros eran esferas perfectas. Pero Galileo viu que a Lúa tiña cráteres, é dicir, non era una esfera perfecta, e iso ía en contra da crenza relixiosa da época.

É máis, Galileo, ademais de realizar observacións, foi capaz de interpretar o visto. Por exemplo, ao ver que había satélites ao redor de Júpiter entendía que fortalecía o devandito por Copernico, é dicir, se hai satélites ao redor dun planeta, por que a Terra non virará ao redor do Sol, tal e como propuxo Copernico? Galileo soubo interpretar o observado, polo que o ano que vén homenaxearemos.

Haberá unha homenaxe. Que tipo de accións van ter no ano?

Participan 130 países, cada un cun coordinador. Son de España. En total participan 120 entidades: observatorios, museos, centros de interpretación, centros de investigación, asociacións de afeccionados á astronomía... Os participantes son moi variados e cada un deles participará en maior ou menor medida e traballará en función dos seus recursos paira socializar a astronomía. Entre todos creamos una rede a través da cal os participantes reciben toda a información.

É difícil socializar a astronomía?

Bo, paira os medios de comunicación e non é tan atractivo como o medio ambiente, pero non estamos tan mal en comparación con outros temas científicos. A verdade é que as imaxes son realmente bonitas e espectaculares e atraen facilmente á xente. Os matemáticos, por exemplo, teñen máis dificultade que nós paira chamar a atención da xente. Ademais, a astronomía ten un enorme desenvolvemento tecnolóxico que interesa moito aos gobernos. Por tanto, vender astronomía non é tan difícil.

Galarraga de Aiestaran, Ana
Servizos
249
2009
1.
029
Entrevistas
Entrevista
Servizos

Gehitu iruzkin bat

Saioa hasi iruzkinak uzteko.

Babesleak
Eusko Jaurlaritzako Industria, Merkataritza eta Turismo Saila
MAIER Koop. Elk.
KIDE Koop. Elk.
ULMA Koop. Elk.
EIKA Koop. Elk.
LAGUN ARO Koop. Elk.
FAGOR ELECTRÓNICA Koop. Elk.